CMR madde 23 – 24 Karayolu ile uluslararası eşya taşıma sözleşmesine (CMR) ilişkin antlaşma 1995 yılından itibaren Türkiye için bağlayıcı hale gelmiştir. CMR kapsamına giren bir uyuşmazlıkta taşıyıcının sorumluluğu açısından göz önünde bulundurulması gereken maddeler m. 23 ve m. 24’ tür. Taşıyıcı ziya, hasar ve gecikmeden doğan zararları tazminle mükelleftir. Ziya halinde ödenecek tazminatın belirlenmesi m. 23’ te yer almaktadır. Buna göre eşyanın tamamen veya kısmen ziya uğraması halinde ödenecek olan tazminat miktarı, malın taşınmak üzere teslim alındığı yer ve zamandaki kıymetine göre hesaplanır. Kıymetin neye göre saptanacağına ilişkin kriterler ise şöyle sıralanmaktadır:
– CMR m. 23/f.2’ de belirtildiği üzere öncelikle eşyanın teslim alındığı yer ve zamandaki borsa fiyatı esas alınır.
– Eğer eşyanın bir borsa fiyatı yoksa yine aynı maddeye göre piyasa değeri dikkate alınacaktır.
– Her ikisi de mevcut değilse bu takdirde aynı cins ve malların normal değeri göz önünde tutulmak suretiyle değer tespit edilir.
Hasar halinde tazminatın nasıl hesaplanacağı CMR m. 25’ te düzenlenmekle birlikte CMR m. 23’ e atıf yapılmıştır. Bu durumda yukarıda belirtilen kriterler uygulanacaktır.
Ziya ve hasar hallerinde taşıyıcının tazminle mükellef olduğu değer bu şekilde hesaplanmakla birlikte CMR m. 23/f.3 buna bir üst sınır getirmektedir. Böylece ziya halinde tazminat miktarı eşyanın eksik brüt ağırlığının kilogramı başına 8.33 hesap birimini aşamaz. Ancak CMR m.23/f.3’ te yer alan üst sınır taraflarca değiştirilebilir. CMR m. 24’ e göre eşyanın değeri taşıma senedine yazılırsa bu değer CMR m. 23/f.3’ teki üst sınırın yerine geçer. Fakat gönderen tek taraflı bir işlemle eşyanın değerinin taşıma sözleşmesine geçirilmesini sağlayamaz. Bu hususta tarafların anlaşması gerekmektedir. Taşıyıcı, CMR üzerine yazılan değere itiraz etmez ve taşımayı yaparsa, bu durum tarafların anlaşmaya vardığına karine sayılır. CMR m. 24’ de göre taşıma senedine eşyanın değerinin yazılabilmesi için tarafların mutabık kalacakları ek bir ücretin taşıyıcıya ödenmesi gerekir. Ek ücret ödenmediği sürece taşıyıcı eşyanın değerini taşıma senedine yazdırmak zorunda değildir. Ancak taşıyıcı eşyanın değerini taşıma senedine yazdırmasına rağmen ek ücret talep etmeyebilir. Taşıyıcının ek ücreti kendi iradesi ile almaması taşıma senedine yazılan değeri geçersiz kılmaz.1
CMR m. 24’ ün uygulama alanı bulabilmesi için taşıma senedinde belirli veya belirlenebilir bir eşya değeri olmalıdır. Taşıyıcının eşya değerinden sorumlu olabilmesi için başlangıçta eşya değerinin belirli ya da belirlenebilir olması gerekir.2 CMR Sigortaları Uluslararası karayolu taşımacılığı yapan nakliyat firmaların taşıdıkları yükle ilgili olarak CMR Konvansiyonundan (Convention on the contract for the international carriage of goods by road) kaynaklanan hukuki sorumluluklarını poliçede belirtilen şartlar ve limitler dahilinde teminat altına alan sigorta türüdür. Uluslararası karayolu nakliyecileri, CMR konvansiyonu bakımından istihdam ettikleri kişilerin ve taşımanın yapılması için hizmetinden faydalandıkları aracıların, görevlerini yerine getirirken işlemiş oldukları kusurlardan sorumludurlar. Bu sorumluluk, taşıyıcının malları taşınmak üzere teslim aldığı anda başlar ve varma yerindeki alıcıya teslim edinceye kadar devam eder. CMR sigortası taşınan malın sigortası olmayıp, sadece taşıyıcının CMR Konvansiyonu’na göre kusurlu olduğu durumlarda, konvansiyonun belirlemiş olduğu sorumluluk sınırları çerçevesinde doğacak sorumluluğu teminat altına alır.
Konuyla bağlantılı olarak bir de CMR Sigortası Genel Şartlarına bakmalıyız. Buna göre Türkiye belgede belirtilen geçerlik alanı içerisinde yer almakla uygulama alanına sahiptir. Ancak sigorta genel şartlarının yer aldığı belgeye bakıldığında CMR’nin 24 ve 26. maddelerine göre olan anlaşmalar sebebiyle hak ve talepler açıkça sigorta kapsamı dışında tutulmuştur. Bu nedenle sadece eşya taşıtanla taşıyıcının değerin yükseltilmesinde anlaşması tek başına yeterli değildir. Bu anlaşmanın CMR sigortacısına da ihbar edilerek eşya değerine ilişkin ek prim ödenmesi gerekmektedir.
(CMR Sigorta Genel Şartları 4.13)
KAYNAKLAR
ENGİN ERDİL, CMR KONVANSİYONU ŞERHİ s. 323–324, Vedat kitapçılık İstanbul – 2007
Dr. TURKAY ÖZDEMİR, ULUSLAR ARASI EŞYA TAŞIMA HUKUKU (Ziya ve/veya Hasar Sorumluluğu) s. 163–164 Vedat kitapçılık İstanbul – 2006
KÜBRA YETİŞ ŞAMLI, ULUSLAR ARASI KARA, HAVA VE DENİZ YOLUYLA EŞYA TAŞIMALARINDA TAŞIYICININ/TAŞIYANIN SINIRLI SORUMLULUKTAN YARARLANMA HAKKININ KAYBI s. 24–30 XII Levha
ALİHAN AYDIN, CMR’YE GÖRE TAŞIYICININ ZİYA, HASAR VE GECİKMEDEN DOĞAN SORUMULULUĞU s. 135–136, Arıkan İstanbul – 2006
Av. Ahmet Kaleli
Bir yanıt yazın